مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۷ دوشنبه ۳۰ مهر -اِلأِثنين ١١ صفر ١٤٤٠ - Monday October 2018
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  47   بازدید    تاریخ درج مطلب  1/1/1397    
 
 
سرگذشت و جغرافیای استان مرکزی
 

استان مرکزی تقریباً در مرکز ایران قرار دارد. مرکز استان مرکزی اراک است. مساحت این استان ۲۹٬۵۳۰ کیلومتر مربع است که حدود ۱،۸۲ درصد از مساحت کشور را در بر می گیرد.

از قرن دوم هجری ناحیه میان همدان، ری و اصفهان عراق نامیده شد. بعدها برای این که این منطقه از کشور عراق متمایز شود آن را عراق عجم نامیدند. شهر اراک کنونی بخشی از ناحیه عراق عجم محسوب می شده است. سبک عراقی در شعر فارسی منسوب به این ناحیه است.

استان مرکزی مانند چهارراهی است که استان های زیادی را به یکدیگر متصل می کند. به این ترتیب استان مرکزی دارای اهمیت ارتباطی است. وجود کارخانه های صنعتی از قبیل نیروگاه، کارخانه های پتروشیمی، ماشین سازی، کمباین سازی، آلومینیوم سازی و انبوهی از شرکت ها و کارخانه های دیگر صنعتی و تولیدی نیز باعث شده این استان از قطب های صنعتی کشور محسوب شود.

موقعیت جغرافیایی استان مرکزی

استان مرکزی از شمال به استان ‌های تهران، البرز و قزوین، از غرب به استان همدان، از جنوب به استان ‌های لرستان و اصفهان و از شرق به استان‌های تهران، قم و اصفهان محدود است. استان مرکزی دارای ۱۲ شهرستان، ۲۳ بخش، ۳۲ شهر، ۶۶ دهستان و ۱٬۳۹۴ آبادی دارای سکنه و ۴۶ آبادی خالی از سکنه‌ است. شهرستان های استان مرکزی عبارتند از: محلات، اراک، ساوه، تفرش، خمین، فراهان، دلیجان، شازند، آشتیان، کمیجان، زرندیه و خنداب.

سرگذشت استان مرکزی

سابقه سكونت در اين نقطه از ايران به هزاره دوم و سوم قبل از میلاد می رسد. آثار تمدن های مختلف در تپه هاي باستانی و نقاط دیگر اين سرزمين وجود دارد و ردپای اقوام مختلف را در این منطقه می توان یافت. اما به طور کلی استان مرکزی امروزی قسمت بزرگی از ماد بزرگ بوده. مشکلی که در زمینه بررسی تمدن مادها وجود دارد این است که به دلیل کمبود مدارک و نوشته ها، دستیابی به حقایق و واقعیت های تاریخی آن دوران سخت است.

هخامنشیان به طور کلی به حفظ آثار مادی توجه نداشتند و در این میان حمله اسکندر هم مزید بر علت شد و نوشته های تاریخی و فرهنگی زیادی به زبان مادی و هخامنشی نابود گشت. تغییر زبان پارسی باستان که زبان مادها بود، حمله اعراب، تهاجم ترک ها و مغول ها که با سوزاندن از بین بردن کتب باقی مانده از دوران باستان همراه بود نیز تحقیق درباره مادها را سخت تر کرد.

البته تعدادی از این کتاب ها به وسیله مهاجمان از جمله یونانی ها ترجمه شده و به عنوان یکی از منابع مهم بررسی تاریخ آن دوره کاربرد دارد. تهاجم 25 ساله سکاها به استان مرکزی کنونی که با ویرانی شهرهای این منطقه همراه بود نیز بررسی تاریخ این منطقه را مشکل تر کرده است. با تمام اینها امیدواری هایی وجود دارد که با منابع به جای مانده، اسرار تاریخی این منطقه گشوده شود.

در منطقه استان مرکزی کنونی اقوام آريایی با نژادهای قدیمی تر در هم آمیخته اند. پس از اسلام نيز اقوام ديگری از جمله تركان و مغولان در اين منطقه ساکن شدند و با مردم اين نواحی در آميختند.

بیشتر مردم استان مرکزی به زبان فارسی سخن می گویند. اما زبان ها و گویش ها و لهجه های مختلفی در منطقه به کار می رود. از جمله ترکی که زبان اصلی اكثريت نقاط روستايی شهر ساوه است. کردی، لری، لکی، ارمنی، گویش الویری معروف به تاتی (از مشتقات زبان پهلوی میانه)، راجی (منسوب به شهر ری و معرب آن) از جمله آنها هستند. در شهر خمين نیز از زبان زرگری برای شوخی استفاده می شود. در زیر به برخی از ویژگی های تعدادی از شهرهای استان مرکزی اشاره می شود.

اراک

اراک یکی از کلان شهرها و شهرهای صنعتی ایران است. اراک از نظر وجود صنایع مادر دومین شهر کشور است و چهارمین قطب صنعتی کشور محسوب می رود. این شهر پرجمعیت ترین شهر استان مرکزی و بعد از ساوه دومین شهر وسیع استان است. اراک ابتدا به صورت قلعه سلطان آباد بنا شد، بعد به صورت شهر سلطان‌آباد درآمد و بعد شهرستان عراق و در نهایت در سال ۱۳۱۶ شمسی اراک نام گرفت.

اراک نسبت به بسیاری از شهرهای ایران، شهر جوانی محسوب می‌شود و در دوران فتحعلیشاه قاجار بنیان گذاشته شده است. به عبارتی کمی بیش از دو قرن قدمت دارد. 

داستان شکل گیری شهر اراک به نوبه خود جالب است. به این ترتیب که در اوايل دوره قاجار منطقه عراق عجم که قسمت زيادی از استان مركزی در آن قرار داشت وسعت زياد و جمعيت فراوان داشت اما منطقه ای ناامن با مشکل بروز اختلافات محلی بود. بنابراین از لحاظ سیاسی و اقتصادی برای حکومت مرکزی ایجاد مشکل می کرد.

درنتیجه فتحعلی شاه قاجار قشونی به نام عراق تشکیل داد و فردی به نام محمد یوسف خان گرجی را برای سامان دادن اوضاع همراه این سپاه راهی کرد. محمد يوسف خان گرجی ظاهراً برادر يكی از همراهان فتحعلیشاه و از اهالی گرجستان بوده. به نظر می رسد که به دلایلی این سیاست فتحعلی شاه بوده که وی را از پایتخت دور کند. به این ترتیب یوسف خان گرجی به بهانه سامان دادن به اين مناطق همراه قشون موسوم به عراق، به عراق عجم فرستاده شد.

یوسف خان گرجی از فتحعلی شاه تقاضا کرد که قلعه ای نظامی برای مرکزیت قشون عراق عجم احداث شود. در نتیجه قلعه ای به نام سلطان آباد بنا شد که سنگ بنای شهر اراک محسوب می شود. بنای این قلعه در سال 1231 به پایان رسید. در نتیجه قلعه سلطان آباد قلعه ای جنگی بوده و انگیزه بنای این قلعه در اراک کنونی موقعیت سوق الجیشی این منطقه بوده است.

در اسناد تاریخی نیز یوسف ‌خان گرجی معروف به سپهدار بنیان گذار شهر اراک معرفی می شود. مورخان می گویند که شهر اراک را شخص یوسف خان از درآمدهای شخصی اش و یا احتمالاً با همکاری افراد ثروتمند محلی در طول چند سال و با هزینه 200 هزار تومان بنا کرده است.

شهری که در ابتدا سلطان آباد نام داشته است و تمامی تأسیسات شهری از قبیل قنات، حمام، آب ‌انبار، مسجد، مدرسه، سقاخانه، بازار و ارگ حکومتی از همان ابتدا در آن ساخته شده است. اراک جزو اموال شخصی یوسف خان گرجی معروف به سپهدار محسوب می شده تا این که به دلایلی در خلال سال های 1244 تا 48 به وسیله دولت ضبط شده است.

رونق‌گیری اقتصاد شهر و عبور راه‌آهن سراسری از کنار آن، عامل افزایش مهاجرت هرچه بیشتر به شهر شد. به طور کلی هم موقعیت ارتباطی اراک همواره مهم ترین عامل توسعه آن محسوب می شده است. واژه اراك را تخت پادشاهی، پايتخت، باغستان، نخلستان، شهرستان، باغ و بارگاه معنی کرده اند. پروفسور هرتسفلد آلمانی اراك را شكل فارسی شده كلمه عراق به معنی سرزمين هموار دانسته است .

به هر حال اراك در سال 1356 شمسی به عنوان مركز استان مركزی انتخاب شد و در سال 1357 تشکیلات استان مرکزی به طور رسمی در اين شهر مستقر شد.

فرش ساروق اراک از شهرت خاصی برخوردار است.

ساوه: در دوره اسلامی مسافران و زایران مکه به شتر نیاز داشتند و شهر ساوه به داشتن شتر و شتربان معروف بوده.

ساوه در سال 617 هجری قمری براثر حمله مغول ویران شد و همه ساکنانش قتل عام شدند. مورخان می گویند که این شهر کتابخانه بزرگی داشته که در دنیای آن زمان کم نظیر محسوب می شده اما این کتابخانه به وسیله مغولان آتش زده شده است. در این کتابخانه اسطرلاب ها و کره های جغرافیایی برای مطالعه علم هیأت وجود داشته. مشهور است که ساوه در کنار دریاچه ای قرار داشته که این دریاچه هنگام تولد پیامبر اسلام خشک شده است.

محلات: این شهر در دامنه کوه واقع شده و آتشکده ای مربوط به دوره ساسانی در آن قرار داد.

تفرش: اهالی تفرش از قدیم به داشتن سواد و خط خوش معروف بوده اند.

خمین: این شهر به خاطر واقع شدن بر سر راه های گلپایگان و اراک دارای اهمیت ارتباطی است. شهر خمین زادگاه سید روح الله خمینی بنیان گذار فقید جمهوری اسلامی ایران است.

منبع: سایت علمی 020

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :0.0 از 5 امتياز است.


12345
0 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 116758 -1 -1

گردشگری در استان
مراکز علمی و دانشگاه ها
مشاهیر استان
آداب و رسوم استان
مساجد و عبادتگاه های استان
معرفی شهرستان ها
اردبیل شناسی
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse