مسئولان در بخش های گوناگون، نوآوری، خلاقیت و ابتکار در روشها را وظیفه خود بدانند -رهبر معظم انقلاب   
۱۳۹۷ دوشنبه ۲ مهر -اِلأِثنين ١٣ محرم ١٤٤٠ - Monday September 2018
نقشه وب سایت   تماس با ما  جستجو در وب سایت  ورود به صفحه اصلی
  بازدید ها :  72   بازدید    تاریخ درج مطلب  2/1/1397    
 
 
ارزش ها و قوانین زندگی بهتر در قرآن
 

دین اسلام، متضمّن سعادت انسان ها در همه شئون زندگی و تعیین کننده خط مشی و شیوه درست زندگی انفرادی و اجتماعی انسان هاست و آدمی را به سوی کمالات نفسانی و اجتماعی رهبری می نماید و به عالی ترین درجات انسانیت، ارتقا می بخشد. بدیهی است که این دین، برای رساندن به مقصود، باید برنامه ریزی منسجمی برای آنها داشته باشد. به همین منظور، خداوند، به عنوان وضع کننده این دین، قرآن کریم را که سرشار از راه کارها و ارزش ها برای سعادت انسان ها و زندگی بهتر آن هاست، به سوی بشر فرو فرستاده است.

قرآن، برنامه ای عملی و راه کاری اجرایی است که همه اصول و مقرّرات زندگی فردی و همچنین نوع تعامل انسان با آفریدگار و جهان آفرینش و همه پدیده هایی که دور و بر او وجود دارند و نوع ارتباطات او با خانواده، همسایه، جامعه، امّت اسلامی و حتّی انسان های غیر همکیش و ایین او را در بر می گیرد.

قرآن، کتاب زندگی است. اساسی ترین هدف قرآن، تأسیس امّت یا همان جامعه ممتازی است که رسالت اسلام را عملی سازد و در آن، انسان ها، زندگی شان را بر پایه: عقیده(توحید، نبوّت و معاد)، شریعت(احکام عملی) و ارزش های والای اسلام(اخلاق اسلامی) پایه ریزی نمایند و نسل هایشان را بر اساس هدایت قرآن، تربیت کنند.

بنا بر این، قرآن، خواهان رحمت و خیر برای همه بشر است و از انسان ها می خواهد که بر اساس عقیده و اندیشه درست، زندگی کنند، نه بر اساس روابط مادّی و زمینی.

قرآن و انتقال ارزش های فردی

قرآن کریم، مجموعه ای از ارزش های ثابت را مبنای آموزه های خود قرار داده است و انسان ها را دعوت ـ و گاه موظّف ـ نموده است که به این ارزش های والای انسانی پایبند باشند تا هم خودشان به آرامش برسند و هم موجب آرامش و رفاه اطرافیان و جامعه خود شوند. برخی از این ارزش ها عبارت اند از:

1 . بازگشت به نهاد پاک انسانی: قرآن، دعوت بر پایه فطرت را اساس کار خود می داند و تعالیم خود را با فطرت پاک انسانی دمساز می داند و معتقد است که انسان ها همگی، دارای سرشتی پاک هستند و توانایی پذیرش و تشخیص حقیقت را دارند. بنا بر این، از انسان ها می خواهد که به فطرت پاک و سلیم خود بازگردند و با تکیه بر آن، راه و ایینی را برگزینند که به سرشتشان نزدیک تر باشد و با آن، همخوانی داشته باشد و در نهایت، مایه سعادت و سربلندی آنها در دنیا و آخرت شود: «با تمام وجود، خود را آماده پذیرش دین و ایینی کن که کاملاً پاک و منزّه از آلودگی ها و پیرایه هاست و برخاسته از فطرت پاک انسان هاست که خداوند، آنها را بر چنان فطرتی آفریده و البته هرگز در آنچه خدا آفریده، تغییر و تبدیلی راه ندارد».1

2 . تکیه بر حاکمیت عقل در پذیرش حق: قرآن، پیوسته مردم را به پیروی از خرد، رهنمون می سازد و به اندیشیدن، ترغیب می کند. جمله هایی چون: «چرا نمی اندیشند؟» و «باشد که بیندیشند» و... که مکرّر در قرآن آمده است، نشان از توجّه خداوند به عقلانیت و تفکّر انسان دارد: «چرا در پهنای زمین به حرکت در نمی ایند تا دارای عقل و اندیشه گردند؟».2

قرآن کریم، در تشخیص حق از باطل و شناخت راه درست از راه های انحرافی در زندگی انسان ها، عقل آنها را مبنای کارشان قرار می دهد و از آنها می خواهد تا با پیروی از عقل و کسب علم و دانش، راه درست را برای زندگی بهتر برگزینند. به همین دلیل است که خداوند در قرآن، در ایات فراوانی مثال می زند که بسیاری از پندهای قرآن را تنها دانایان درک می کنند: « مثل های پندآموزی که برای مردم می آوریم، جز دانایان، درک نمی کنند. دانشمندان اند که به حقیقت و هدف آنها پی می برند و صرفاً به ظاهر هر مثال، بسنده نمی کنند».3

3 . اعتدال و دوراندیشی در زندگی: قرآن کریم، از انسان ها می خواهد که هم زمان، به هر دو حیات دنیوی و اخروی، توجّه داشته باشند. در ارتباط با زندگی دنیا، از انسان ها می خواهد آن را همچون مزرعه ای برای آخرت خود بپندارند و بدون آن که آن را هدف نهایی خود بدانند، از نعمت های بی شمار آن بهره گیرند و با دوراندیشی و اینده نگری، برای دنیای خود، آن گونه کوشش نمایند که انگار برای همیشه در آن باقی می مانند. برای آخرتشان نیز به صورتی فعّالیت کنند که گویی همین فردا عمرشان به پایان می رسد و به این صورت، به هر دو سعادت دنیا و آخرت، دست خواهند یافت: «در آنچه خداوند به تو داده است، سرای آخرت را بجوی و [البته] سهم خویش را از دنیا فراموش نکن و همان گونه که خداوند به تو احسان نموده است، احسان کن و در این جهان، به دنبال فسادانگیزی مباش. به راستی که خداوند، مفسدان را دوست ندارد».4

انسان مسلمان، با رعایت اعتدال در زندگی دنیوی و دوراندیشی برای زندگی اخروی خود، مقدّمات آسایش و راحتی خود و دیگر افراد جامعه را فراهم می کند؛ زیرا معتقد است که همه آنچه در راه خدا ایثار کند، در حیات اخروی، به وی بازگشت می نماید. با این رویکرد، زندگی، رنگ و معنای دیگری می یابد و مشکلات و سختی های دنیا، به راحتی، انسان معتقد را از پای در نمی آورد.

4. مسئولیت پذیری و صداقت در گفتار و رفتار: راستگویی و وفای به عهد، از بزرگ ترین ارزش های اخلاقی ای هستند که در هر دین و ایین و مذهب و مسلکی، از آنها به نیکی یاد شده و بر اجرای آنها تأکید فراوان شده است. جامعه ای را تصوّر کنید که اعضای آن، جز به راستی و درستی گفتار و عمل، با یکدیگر رفتار نمی کنند، عهد شکنی نمی کنند و وظایفی را که بر عهده شان گذاشته شده، به بهترین شکل و بدون هیچ گونه کم کاری و تأخیری انجام می دهند. قرآن برای این که جامعه مسلمانان را به این سمت بکشاند، همواره و در ایات بسیاری، مسلمانان را به راستگویی و درستکاری و مسئولیت پذیری دعوت می کند و فرمان می دهد: «ای کسانی که ایمان آورده اید! از خدا پروا کنید و سخنی درست و استوار بگویید تا خداوند، عمل های شما را اصلاح کند و گناهانتان را بیامرزد»5 و «... راستگویان را، راستی گفتارشان سود می بخشد...».6

5 . رعایت ادب: «در راه رفتن و رفتار خود، میانه رو باش و از بلندی صدای خود بکاه، که بدترینِ صداها، صدای چارپایان است».7

ادب، قالب زیبا و پسندیده ای است که هر عمل انسانی، ممکن است به شکل آن دراید و چه بَسا ممکن است که انسان، با به کار بستن آن در زندگی، از خطاهای فراوانی در امان بماند. ارزش مؤدّب بودن، تا اندازه ای است که امام علی(ع) آن را بهترین زیور برای انسان می داند و معتقد است که: «باارزش ترین میراثی که پدران برای فرزندان خود می توانند به یادگار بگذارند، ادب است».8

6 . شکیبایی و پایداری: صبر و استقامت در راه خدا و در مشکلات و سختی های زندگی و در مقابله با دشمنان و نیز در برابر جاذبه گناهان، آن قدر مهم است که خداوند، ده ها ایه از قرآن را به بیان آن و تأکید بر آن اختصاص داده است، در حالی که بر هیچ یک از فضایل انسانی، به این اندازه تأکید نشده است. در حقیقت، صبر، عصاره همه فضایل است و خداوند، صابران را محبوب و دوست خود معرّفی می کند9 و تأکید می کند که او همواره با صابران است و آنها را یاری می کند10 و آنها را به مقامی بلند می رساند.11

خداوند، پیروزی را در سایه استقامت و صبوری می داند و صبر و پیروزی را دو برادر و یار و همراه قرار داده است12 و می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید، شکیبا باشید و دیگران را به شکیبایی فراخوانید و در برابر دشمن، پایداری کنید و از خدا پروا کنید، تا رستگار شوید».13

7 . مردم داری و فروتنی: در قرآن، در ایات بسیاری بر فروتنی و پرهیز از هر گونه تکبّر در: سخن گفتن،14 راه رفتن،15 نگاه کردن16 و... سفارش و تأکید فراوان شده است تا جایی که قرآن، به پیامبر(ص) سفارش می کند که: «پیروان مؤمنت را زیر بال و پَر بگیر»17 و از رسول خدا روایت شده است: «هر که برای خدا [در مقابل مردم] فروتنی کند، خداوند، او را بالا می برد و به او می گوید: سرفراز باش! خدا او را سرافراز می کند. پس در چشم مردم، بزرگ است و در نظر خودش، کوچک...».18

8. پرهیز از غیبت، تهمت، عیبجویی، مسخره کردن و...: قرآن، همان گونه که مسلمانان را به فضایل اخلاقی دعوت می کند، از رذایل اخلاقی نیز پرهیز می دهد و در ایات بسیاری، آنها را از ارتکاب چنین اعمالی بر حذر می دارد: «و غیبت یکدیگر را نکنید. ایا کسی از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده خود را بخورد؟...»19 و «و کسانی که مردان و زنان مؤمن را بی آن که جرمی مرتکب شده باشند، می آزارند، حقّا که متحمّل بهتان و گناهی آشکار شده اند»20 و «وای بر هر عیبجو و بدگوی دیگران!».21

9. دوستی با خوبان، بر پایه ارزش های خوب: دوستی و محبّت، باید بر محور اعتقاد و ارزش های اسلامی شکل گیرد. به تعبیر قرآن، مسلمانان باید در دوستیابی های خود، اصل «تولّا» یعنی «دوستی با خدا و دوستان او» را همواره مدّ نظر داشته باشند: «ای کسانی که ایمان آورده اید، دشمنِ من و دشمنِ خودتان را دوستانِ خود مگیرید...؛ [چرا که] چنین افرادی، شایسته دوستی و محبّت نیستند».22

قرآن، به نقش تأثیرگذار دوستی ها در زندگی دنیوی و اخروی انسان، توجّه می دهد و به حال کسانی که افراد گناهکار و مفسد را به دوستی گرفته اند(در قیامت)، اشاره می کند، آن جا که می گویند: «ای وای بر من! کاش فلانی را دوست نمی گرفتم»23 و یا «ای کاش فاصله میان من و تو، فاصله بین مشرق و مغرب بود!».24

خداوند، همچنین به پایداری و دوام دوستی هایی که بر اساس اعتقاد به خداوند و ارزش های اسلامی شکل گرفته اند، اشاره می کند و می فرماید: «در آن روز، حتّی دوستان، دشمن یکدیگرند، مگر پرهیزگاران».25

10 . احترام به پدر و مادر: یکی از موضوعاتی که در قرآن، بسیار به آن سفارش شده است، احترام گذاشتن فرزندان به پدر و مادر و دستگیری نمودن از آنها در ایام ناتوانی و پیری است: «و پروردگارت مقرّر کرد که جز او را نپرستید و به پدر و مادر [خود]، نیکی کنید. هر گاه تا تو زنده ای، هر دو یا یکی از آنان به کهن سالی رسند، به آنان اُفّ مگو و آنان را به درشتی خطاب مکن و با آنان به اکرام سخن بگوی».26 خداوند، بویژه به نقش اساسی مادران در رشد و پرورش انسان اشاره می کند و می فرماید: «و ما انسان را درباره پدر و مادرش سفارش کردیم. مادرش او را [در شکم خود در ایام بارداری] در حال ضعف، بر روی ضعف، حمل کرد و پس از دو سال، از شیرش بازگرفت و سفارش کردیم که مرا و پدر و مادرت را سپاس بگزار، که بازگشت [همه] به سوی من است».27

11. دوری از تعصّب و لجاجت: «به یاد آورید هنگامی که کافران، در دل های خود، تعصّب و لجاجت و خشم و نخوت جاهلیت داشتند و [در مقابل،] خداوند، آرامش را بر رسول خود و مؤمنان نازل فرمود و آنها را به حقیقت تقوا مُلزَم کرد...».28

قرآن، علّت اصلی انحراف مشرکان را تقلید کورکورانه و تعصّب(وابستگی شدید فکری و عملی) و لجاجت معرّفی کرده است؛ زیرا این صفات موجب می شوند که درهای معرفت و آگاهی، به روی انسان، بسته شود و او حق و حقیقت را انکار کند. امام علی(ع)، لجاجت را عامل تباهی اندیشه و فکر29 و بدنام شدن انسان30 و بذر همه بدی ها31 و بلاها و گرفتاری ها دانسته اند.32 ایشان می فرماید: «مبادا بر مرکب لجاجتْ سوار شوی که سرکش و بی محابا، تو را به سوی هلاکت و نابودی می برد!».33

12کسب رضایت خداوند، والاترین ارزش زندگی: شهروندی در جامعه اسلامی، ریشه و رویکردی خدایی دارد، به طوری که هر شهروند، زندگی و عبادتش برای خداوند است و در راستای تحقّق راه و رسم دین خداوند در سرزمین خداوند، کوشش می کند و مبدأ الهی و مقصد الهی دارد. از این رو، والاترین ارزش در زندگی مسلمانان، اعتقاد به وجود خدای یکتایی است که زندگی و مرگ و پیروزی و شکست و... در دست اوست و بدون این اعتقاد، زندگی آنها پوچ و فاقد هر گونه ارزش و معنایی است: «به راستی، نماز و حج و زندگی و مرگم، از آنِ خداوند پروردگار جهانیان است که شریک و همراهی ندارد».34

داستایوفسکی، معتقد است: «اگر خدا نباشد، هر کاری مجاز است». با اعتقاد به خداوند است که زندگی، رنگ الهی به خود می گیرد و همه ارزش ها، در راستای خشنودی معشوق حقیقی، معنا می یابد و اگر چنین شد، انسان، دیگر به هیچ چیز و هیچ کس نیازمند نیست؛ چون که تنها خدا برای او کفایت می کند: «... و کسی که بر خدا توکّل کند، او برایش کافی است...».35

پی نوشت ها:

1 . سوره روم، ایه30.

2 . سوره حج، ایه 46.

3. سوره عنکبوت، ایه43.

4. سوره قصص، ایه77.

5. سوره احزاب، ایه70ـ71.

6. سوره مائده، ایه119.

7. سوره لقمان، ایه19.

8. میزان الحکمة، ج1، باب ادب.

9. ر.ک: سوره آل عمران، ایه146.

10. ر.ک: سوره بقره، ایه153.

11. ر.ک: سوره اعراف، ایه137.

12. ر.ک: سوره انفال، ایه65؛ سوره بقره، ایه249؛ سوره آل عمران، ایه120 و 125.

13. سوره آل عمران، ایه200.

14. ر.ک: سوره لقمان، ایه19.

15. ر.ک: سوره اسراء، ایه37.

16. ر.ک: سوره لقمان، ایه18.

17. سوره شعراء، ایه215.

18. میزان الحکمة، ج11، ص5096.

19. سوره حجرات، ایه 12.

20. سوره احزاب، ایه58.

21. سوره هُمزة، ایه1.

22. سوره ممتحنه، ایه1.

23. سوره فرقان، ایه28.

24. سوره زخرف، ایه37ـ38.

25. سوره زخرف، ایه67.

26. سوره اسراء، ایه23.

27. سوره لقمان، ایه14.

28. سوره فتح، ایه26.

29. ر.ک: غُرر الحکم، ج1، ص269.

30. ر.ک: همان، ص101.

31. ر.ک: همان، ص98.

32. ر.ک: همان، ج4، ص85.

33. نهج البلاغة، نامه 31.

34. سوره انعام، ایه162ـ163.

35. سوره طلاق، ایه3.

منابع:

1 . ارزش ها و ضدّارزش ها در قرآن، ابوطالب تجلیل، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1377.

2. قرآن ـ منشور زندگی، یوسف قرضاوی، مترجم: عبد العزیز سلیمی، تهران: احسان، 1382.

چند منبع مفید دیگر:

1 . کیش پارسایان، مجتبی تهرانی، به کوشش: علی اکبر رشاد، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1377.

2. مفاهیم اخلاقی ـ دینی در قرآن، توشیهیکو ایزوتسو، مترجم: فریدون بدره ای، تهران: فرزان روز، 1378.

3. ارزش های اسلامی(ترجمه کتاب: الفضیلة الإسلامیة)، سید محمّد شیرازی، مترجم: حمیدرضا آژیر، قم: یاس زهرا، 1386.

اين مقاله تا چه اندازه براي شما مفيد بوده است؟

 12345 
ضعيفعالي
توضیحات شما . (اختياري)

ميانگين آرا :0.0 از 5 امتياز است.


12345
0 : تعداد کل آرا ارسال شده
-1 115940 -1 -1

اخلاق
ادیان و مذاهب
مهدویت
اهل بیت (ع)
فلسفه و عرفان
احکام اسلامی
قرآنی
  
 
ارسال به دوستان


در صورتی که مایلید دوستان شما نیز از این مطلب استفاده کنند , کافیست نام و آدرس ایمیل خود و دوست خود  را وارد نموده تا این مطلب به دوستتان ارسال شود.
 




 
صفحه اصلی | اخبار و رویداد ها | مجموعه مطالب | اردبیل شناسی | صدرا | مسابقات | تماس با ما
Copyright 2009 Tebyan Branch Of Ardebil Province. All rights reserved.
Web Design : WebHouse